Van paardentram tot busstation op het Houtplein

Zwartwitfoto van het Houtplein in 1979
Het Houtplein, kijkend in de richting van de Grote Houtstraat. Foto uit 1979 uit Noord-Hollands Archief

Vroeger reden er paardentrams, nu bussen. En de herbergen en stallen die er ooit stonden zijn vervangen door winkels, restaurants en kantoren. Het Houtplein heeft door de eeuwen heen al veel veranderingen meegemaakt en krijgt nu een nieuwe metamorfose. In aanloop naar de 777e verjaardag van Haarlem duiken we in de geschiedenis van deze plek.

Het Houtplein is al eeuwenlang een belangrijke entree van Haarlem. Vroeger lag het plein buiten de stad. Haarlem was toen een stuk kleiner dan nu en omgeven door een muur. Die beschermde de inwoners tegen vijanden van buitenaf. Je kon de stad alleen binnenkomen via een van de poorten.

Aan de zuidkant van de stad kon dat via de Grote Houtpoort. Net buiten die poort was een grote open ruimte. De Haarlemmers noemden het vroeger het ‘Pleyn buyten’. En omdat het aan een belangrijke toegangsroute lag, trok het ook vroeger al veel mensen. Waaronder veel reizigers die naar Haarlem kwamen, bijvoorbeeld per postkoets. In de 18e eeuw stond het plein daarom vol herbergen en stalhouderijen.

Ets van het Houtplein rond 1800
Het Houtplein rond 1800, met op de achtergrond de Grote Houtpoort. Ets via Noord-Hollands Archief

Sloophamer

In de 19e eeuw waren de stadspoorten niet meer nodig voor de verdediging van de stad. Bovendien waren de smalle stadspoorten lastig voor het verkeer. Daarom werden in 1824 de Grote Houtpoort en Zijlpoort gesloopt, zodat de stad een bredere toegangsweg kreeg. Later in de 19e eeuw verdwenen ook de andere Haarlemse poorten onder de sloophamer. Alleen de Amsterdamse Poort bleef gespaard.  

Met de tram naar Haarlem

Ook na de sloop van de poort bleef het Houtplein een plek waar veel mensen de stad binnenkwamen. Bijvoorbeeld mensen die met de tram naar (het centrum van) Haarlem kwamen. Eerst waren dat paardentrams en stoomtrams en later ook elektrische. Zo stopte de tramlijn van Haarlem naar Leiden hier. En ook de bekende Blauwe Tram die van Amsterdam via Haarlem naar Zandvoort reed, had hier een halte.

Zwartwitfoto van een elektrische tram op het Houtplein
Elektrische tram van NZH op het Houtplein in 1947. Foto uit Noord-Hollands Archief

Halverwege de twintigste eeuw werden de tramlijnen in Haarlem een voor een vervangen door bussen. Ook werd het autoverkeer steeds drukker. Voor het Houtplein betekende dat weer een nieuwe inrichting. De tramrails werden weggehaald. En in de jaren vijftig en zestig kreeg het plein een grote ‘reorganisatie’, waarbij er meer ruimte kwam voor het bus- en autoverkeer.

Zwartwitfoto van mannen die tramrails weghalen
Het opruimen van de tramrails van de Haarlemse stadslijn in 1948. Foto uit Noord-Hollands Archief

   

Zwartwitfoto van het Houtplein in 1957
Houtplein in 1957 kijkend naar het noorden, net voor de grote herinrichting. Foto uit Noord-Hollands Archief

Metamorfose 

Ook nu is het Houtplein nog een belangrijk knooppunt voor het openbaar vervoer. Het plein ligt allang niet meer buiten de stad, maar is nog steeds een plek waar veel bezoekers (het centrum van) Haarlem binnenkomen. Maar na de vorige herinrichting was er weer werk te doen. De stoepen en straten waren rommelig en versleten. En de verkeersveiligheid moest worden verbeterd.

Sinds maart van dit jaar krijgt het plein daarom een nieuwe metamorfose. We verplaatsen de bushaltes uit de Tempeliersstraat naar het Houtplein en maken daar meer ruimte voor voetgangers en reizigers. In de nieuwe inrichting is er geen autoverkeer meer mogelijk op het Houtplein zelf. Er komt meer groen; zo komen er grote iepen op het plein met banken eromheen. En er zijn plannen om in de parkeergarage een fietsenstalling te maken met een eigen ingang. Zo willen we er weer een gastvrije en goed werkende entree van Haarlem van maken.

Op de projectpagina leest u meer over de herinrichting.

 

Werkzaamheden aan het Houtplein
Sinds maart wordt er hard gewerkt aan de metamorfose van het Houtplein. Foto door Gemeente Haarlem

Haarlem 777 jaar

Op 23 november vieren we de 777e verjaardag van Haarlem. Op die datum in 1245 kregen we namelijk stadsrechten van graaf Willem II. In de Haarlemse Tijdmachine delen we de komende 7 weken daarom iedere week een verhaal uit de geschiedenis van onze stad. Dit is de tweede aflevering. Vorige week blikten we terug op de geschiedenis van Molen de Adriaan.

Impressie van hoe het Houtplein er na de herinrichting uitziet
Impressie van hoe het plein er na de herinrichting uit komt te zien. Bron: OKRA